2005 – Kortgehouden

Categorie:

Na de theatermarathon van 2004, De Vergrijzing, wil Freek de Jonge het een jaar wat kalmer aan doen. Van eind september tot eind november 2005 is een tournee van twee maanden door Vlaanderen geboekt met het programma Cordon Sanitaire, waarin hij zich, in navolging van de theatertour met De Kneep (2003), laat bijstaan door vier muzikanten. Na Vlaanderen speelt hij de hele decembermaand in Amsterdam, waar hij solo optreedt met de voorstelling Freek doet de deur dicht (van het Nieuwe De la Mar), waarna dit theater wordt afgebroken. Tussendoor zijn er nog vier optredens met de Amerikaanse singer-songwriter David Olney.

Toch zal het werk alweer eerder aanvangen dan is gepland. In juli 2005 namelijk belt de VPRO-televisie met het verzoek om vanaf oktober tien keer 25 minuten programmaruimte in te vullen. Hij zegt toe, zij het niet onmiddellijk. Freek de Jonge, in een interview in de VPRO Gids: ‘Na een paar dagen nadenken – wil ik zo voortkabbelen of kies ik voor een nieuwe wending vol stress, opwinding en gedoe? – heb ik ja gezegd.’ En als hem in dat zelfde interview wordt gevraagd waarom, zegt hij: ‘Het antwoord zweeft tussen nieuwsgierigheid en ijdelheid.’
Hij legt zichzelf de eis op dat het dan wel weer iets bijzonders en verrassends moet zijn en dus ook een grote uitdaging voor hemzelf. Zo stelt hij zich de vraag of er een manier is te bedenken om niet alleen zijn vaste kijkers te bereiken, maar ook een jonger publiek: de zap-generatie. Hij besluit die 25 minuten wekelijks op te delen in acht blokjes van zo’n drie minuten, wat dan dus wel betekent dat er in korte tijd tachtig korte items bedacht, geschreven en opgenomen moeten worden.
De rest van de zomer besteedt hij aan het verder uitwerken van dit plan. Elke aflevering moet dus bestaan uit acht filmpjes van drie minuten. En die behandelen in elke aflevering de acht onderwerpen die hij voor dit project kiest: geloof, geschiedenis, gossip, helden, kunst, natuur, sport en steden. Maar die acht onderwerpen moeten, zo bedenkt hij, zich door de serie heen ook steeds in een andere vorm presenteren. Alle acht de onderwerpen dienen zich een keer aan als brief, als column, als conference, als dialoog, in interviewvorm, als kinderverhaal, als lied of gedicht, als monoloog, als nieuwsbericht en in een telefoongesprek. Met andere woorden: de acht onderwerpen krijgen tien verschillende vormen en de tien vormen gaan over acht verschillende onderwerpen, ook al moet hij daarvoor in de laatste afleveringen van de serie soms eenzelfde vorm twee keer presenteren en ook al lijkt het thema er soms met de haren bijgesleept.
Op internet (en sinds 2006 ook op dvd) zullen niet alleen de tv-afleveringen terug te zien zijn, maar staan de filmpjes ook ingedeeld op thema en op vorm.

Zoon Jelle vraagt hij de productie te doen. Terwijl Freek materiaal bedenkt, benadert Jelle de Jonge uiteenlopende tv- en filmregisseurs, vormgevers en illustratoren. Freek draagt namen aan van mensen met wie hij bevriend is of met wie hij al eerder heeft gewerkt of met wie hij eindelijk wel eens een keer wil werken. Jelle komt met personen die dichter bij zijn eigen leefwereld staan. Hij heeft als productie-assistent bij het actualiteitenprogramma NOVA gewerkt en maakte voor televisie het programma TMF Fiesta. Ook was hij productmanager bij muziekmaatschappij EMI. Voor (Freek) Kortgehouden monteert hij de interviews en kiest hij de locaties. Ook bedient hij dikwijls zelf de camera. En hij geldt als Freeks klankbord, zoals hij dat in oktober 2006 ook zal zijn bij De Stemming.
Onder degenen die worden benaderd: filmer Eddy Terstall (met wie Freek de Jonge De Vergrijzing-film De Kerst van een clown maakte), tv-maker Tonko Dop, webanimator Han Hoogerbrugge en de Italiaanse videokunstenaars Marco Galmazzi en Rocco Pezzella, die graffiti, cartoons, animaties en live videopainting produceren onder de naam Two Things. En voor gastrollen vragen ze onder anderen de acteurs Joke Tjalsma (ook De Kerst van een clown) en Ton Lutz, de cabaretiers Karin Bloemen, Herman Finkers, Brigitte Kaandorp, Theo Maassen, Erik van Muiswinkel en Diederik van Vleuten, politica Femke Halsema, rapper Brainpower, de schrijvers Harry Mulisch en Connie Palmen, de tv-makers Jack van Gelder, Wilfried de Jong, Rob Muntz en Jeroen Pauw, de (oud-)voetballers Shota Arveladze, Johan Cruijff, Ruud Gullit en Sjaak Swart en de wetenschappers Geert Mak en Abram de Swaan.
Hella’s rol is deze keer een andere, zij het niet minder belangrijke: het bewaken van de projectfinanciën.

Freek de Jonge schrijft de items en een aantal van de teksten en ideeën voert hij zelf uit door die eenvoudig te laten opnemen. Zo probeert hij in de tweede week van september vier dagen materiaal uit in het Koningstheater in Den Bosch en de Wegwijzer in Nieuw- en St. Joosland. Daar registreert hij de meeste conferences. En doordat hij interviews zelf afneemt en actuele telefoongesprekken tot het laatste moment bewaart, blijft het echte bedenken en maken van materiaal beperkt tot zo’n vijftig nummers. Met een aantal daarvan gaan de benaderde makers aan de slag: als speler, als regisseur, als vormgever. In een interview voor de VPRO Gids zegt hij daarover:

Natuurlijk houd ik wel de supervisie; er komt niets in waar ik het niet mee eens ben. Maar nieuw is dat ik me wil laten verrassen. Ik wil zien wat er gebeurt als ik andere mensen met mijn materiaal laat stoeien. Kijk, als ik me er te heftig mee zou gaan bemoeien, wordt het weer te veel mijn ding. Ik ben er nu minder bij betrokken, dat is spannend. Misschien betekent het een doorbraak en wordt het in de toekomst gemakkelijker voor mij om alleen nog maar ideeën en teksten te leveren en dat anderen het dan maken.

Bij de meeste filmpjes is hij natuurlijk wel zelf betrokken is: als acteur (bejaarde dwingt een scootmobiel af en prostaatpiercer een inwendig onderzoek), als cabaretier (in theaterzaal met fotogalerij van vermoorde politici of als briefschrijver aan Máxima), als figurant (van barkeeper tot terminale patiënt), als interviewer (zoals van verstandelijk gehandicapte kunstenaars en jeugd in de Bijlmer), als tegenspeler (van onder anderen Ton Lutz en Karin Bloemen) of als regiehulpje (bij Erik van Muiswinkel als voetbaltrainer en Theo Maassen als Freek de Jonge). Over de hectiek schrijft hij iets in het voorwoord op de dvd-uitgave van de serie:

Dan lag ik weer in bed in de Jan van Goyenkliniek met Erik en Diederik bezorgd aan mijn zij. Dan stond ik weer voor een groen geverfd wandje op de Stadhouderskade. Ik huppelde en speelde luchtgolf in een atelier in Rotterdam voor de Ben Bot-clip. Ik pakte Theo Maassen in, in Amsterdam-Noord op een industrieterrein, waar gijzelnemers hun slachtoffers verborgen houden. En intussen speelden we in Kortrijk, Roeselare, Hasselt ons Belgische programma ‘Cordon Sanitaire’.
De mooiste dag was ’s morgens om acht uur met Giel Beelen in bed in de John Lennon-suite in het Hilton naar aanleiding van diens 25ste sterfdag, aansluitend een interview met Femke Halsema in de bar van datzelfde hotel, daarna naar de Bijlmer voor een gesprek met Serry en kornuiten. Om kwart over acht een voorstelling in het Nieuwe De la Mar Theater en meteen daarna door naar de overkant, naar De Melkweg, om ‘Yer Blues’ te zingen op een avond ter ere van John Lennon.
Het was de tweede week van december; het eind was in zicht.

De serie loopt uiteen van humoristische odes aan Toon Hermans (Freek spelt de naam Meppelerbroek) en Brigitte Kaandorp (haar radiopiraatpraatje is een parel) tot vlijmscherpe brieven (behalve aan Máxima ook aan de politici Rita Verdonk en Medy van der Laan), van gezongen covers (zoals van Bob Dylan en David Olney) tot nieuw liedrepertoire (met het ­Metropole Orkest en Daniël Lohues), van serieuze gedichten (over het verongelukte Kleurrijk Elftal of de genocide in Armenië) tot in columns bespotte (Cees Nooteboom) of bejubelde (Robert-Jasper Grootveld) iconen, van onderhoudende interviews (zoals met de oud-voetballers Shota Arveladze en Johan Cruijff) tot dieper gravende (met Geert Mak en Abram de Swaan), van tijdloze scènes (zoals de sollicitatie van een voetbaltrainer en de inzet van vrijwilligers in het theater) tot zeer actuele (zoals zogenaamde telefoongesprekken met politici of collega-cabaretiers). En vormelijk van één-camerashots (zoals de vooraf opgenomen conferences over de dwalingen van Paul van Vliet op vakantie en de Franse werpdwerg Manuel Wackenheim op audiëntie) tot tijdrovende filmmontages (veelal onder regie van Jelle de Jonge) en kunstzinnige animaties (van verschillend werkende illustratoren met zeer verrassende resultaten).

Op de dag van de eerste uitzending, 28 oktober, zegt Freek in een interview met Henk van Gelder voor NRC-Handelsblad:

‘De Vergrijzing’ (…) was televisie zoals het niet meer wordt gemaakt en eigenlijk ook niet meer bekeken. Deze nieuwe vorm past veel meer bij de televisie van nu. Ik loop alleen één groot risico. Het publiek dat mij leuk vindt, zou kunnen denken: dit is niet voor ons. Terwijl het nieuwe publiek misschien denkt: dat kan nooit wat zijn, met die ouwe lul.

COULISSEN

Hoewel hij het dus na De Vergrijzing een half jaar kalmer aan wil doen, staat hij op 17 en 19 januari 2005 alweer te spelen in de Bossche Stadsschouwburg. Het plan lag er om in het Koningstheater een actie te houden voor de hulpfondsen voor Afrika. Als de André van Duin Revue moet worden afgelast, komt de grote zaal van de schouwburg vrij en wordt besloten Freek voor Afrika daar te spelen, zodat een veel groter publiek kan worden bereikt.
‘Rampen kun je niet in gradaties beschrijven. Terwijl ons collectief mededogen zich richt op Azië, werd Freek de Jonge geraakt door een meisje uit Congo, dat naar haar dorp terugkeerde en haar huis toonde: een lege plek.

Door de blessure van Ron Brandsteder kon de show van André van Duin in Den Bosch niet doorgaan. Voor De Jonge reden om twee keer op te treden met een speciaal programma waarvan de opbrengst naar de hulpfondsen voor Afrika gaat.
“Ik was net aan mijn winterslaap begonnen, maar onder het motto Ron is ziek en ik ben beter kan de avond alleen maar meevallen”, schertst de cabaretier…’ (Brabants Dagblad, 18 januari 2005)

Persbericht VPRO/Freek de Jonge:

Freek de Jonge is dit televisieseizoen terug bij de VPRO met een nieuw programma. Vanaf vrijdag 28 oktober is hij tien weken lang te zien in (Freek) Kortgehouden. Voor dit 25 minuten durende programma wordt hij achter de schermen bijgestaan door jonge programmamakers en vormgevers. Elke aflevering is opgebouwd uit een aantal korte items, steeds anders van opzet en onderwerp. De nadruk ligt wisselend op vorm of op inhoud. Door deze opzet zal (Freek) Kortgehouden vol zitten met conferences, columns en liedjes, maar ook animaties, sketches en telefoongesprekken.
‘Het maakt zappen overbodig, dat wordt voor u gedaan’, zegt De Jonge zelf over zijn nieuwe programma. ‘Ik ga graag de uitdaging aan om mezelf beperkingen op te leggen. Ook hoop ik de vertaalslag te kunnen maken van de traditionele conference naar de moderne clip-techniek.’

Op 2 juli 2005, in de maand dat de VPRO hem benadert voor deze serie, zendt de AVRO-tv een portret van Freek de Jonge uit in de serie Hoge Bomen. Daarin komen onder anderen aan het woord zijn tante Coosje en, over het vak, Just Enschedé en Eddy Habbema. Zijn tante stelt dat ook Freek predikant is geworden, zij het van een ander evangelie dan zijn vader. En Eddy Habbema zegt: ‘Het toneel is de verlossing voor hem; hij kan er toch een beetje God spelen.’

SPEELDATA

Tien uitzendingen op vrijdagavond van 28 oktober t/m 30 december 2005. Vier inspeelvoorstellingen in het Koningstheater in Den Bosch (11 en 12 september 2005) en Theater De Wegwijzer in Nieuw- en Sint-Joosland (15 en 16 september 2005). Daar probeert hij zo’n veertig items uit en neemt hij al materiaal op.

IDEE EN TEKST

Freek de Jonge.

SAMENSTELLING EN PRODUCTIE

Jelle de Jonge.

SPEL

Freek de Jonge. Gastrollen zijn er voor Karin Bloemen (4), Brainpower (8), Herman Finkers (5, 7 en 8), Wilfried de Jong (8), Brigitte Kaandorp (9), Ton Lutz (10), Theo Maassen (2), Erik van Muiswinkel (1 t/m 3), Joke Tjalsma (9), Diederik van Vleuten (1 t/m 3). Andere meewerkenden zijn Shota Arveladze (2), Johan Cruijff (6), Jack van Gelder (1), Ruud Gullit (1), Femke Halsema (8), Geert Mak (3), Harry Mulisch (1), Rob Muntz (4), Conny Palmen (9), Jeroen Pauw (2, 5 en 6), Abram de Swaan (7), Sjaak Swart (1).

VORMGEVING

Groot aantal bijdragen van steeds weer andere vormgevers en regisseurs binnen film- en animatiebedrijven zoals:
Two Things: Leader.
Submarine: Het woord (1), Poserende schutter (2), PC-Tractoren (3), Kleuren (4), Kick Wilstra (5), Nooteboom (5), Zondagschool (6), Lenny Bruce (7), Workum (8), Ben Bot (8), Kleurrijk Elftal (9), Niets (9), Flying Enterprise (9) en Brief aan Medy van der Laan (10).
HazazaH: Jerusalem (5) en Overleven is de kunst (8).
A Million Dreams: Marianne (9).
Leuk hoor: Eind aan maken (10).
Daarnaast bijdragen van onder anderen
Eddy Terstall: Aanslag (1), Terminaal (2), Prostaat-piercing (4), Acteurs (10),
Tonko Dop: Brief aan Rita Verdonk (5), 5e Rekel (6) en Wally Tax (8)
Claire van der Poel e.a.: Paris Paris (7) en Armenië (10).

MUZIEK

Robert Jan Stips. Overige composities zijn van onder anderen Brainpower, Bob Dylan, Daniël Lohues, Tom Manders en David Olney; overige arrangementen van onder anderen Martin Fondse en Gerbrand Westveen.

PUBLICATIES

Tekst

Balkenende (aflevering 4), Bermmonument (aflevering 7), Fabel en sprookje (= Kerstverhaal aflevering 9), De schilder en de kleuren (aflevering 4), Standbeeld (aflevering 3) en Paul van Vliet (aflevering 8): alle De Toeschouwer (2006).
In De Toeschouwer noemt hij als bron van Standbeeld, Bermmonument en Paul van Vliet de gelegenheidsvoorstelling Freek doet de deur dicht (van het Nieuwe De la Mar Theater), waarvan deze conferences ook deel uitmaakten.
Balkenende is in De Toeschouwer opgenomen zonder bronvermelding.
Overleven is de kunst staat afgedrukt in Wees niet bang (2007).

Geluid

2DVD/1CD-uitgave (Freek) Kortgehouden:
CD met zes liedjes uit de serie: Aandacht (met Metropole Orkest en Daniël Lohues), Er zitten twee mollen, Jerusalem, Overleven is de kunst (met Brainpower), Paris Paris en De Wachttoren.

Beeld

2DVD/1CD-uitgave (Freek) Kortgehouden:
DVD-1: (Freek) Kortgehouden. De tachtig filmpjes, met als afspeelmogelijkheden: (1) de tien afleveringen, (2) op inhoud en (3) op vorm.
DVD-2: (Freek) Langgemaakt. Niet gemonteerde interviews en reportages. Het betreft de interviews met Shota Arveladze, Johan Cruijff, Femke Halsema, Geert Mak, Harry Mulisch, Connie Palmen en Abram de Swaan en de reportages Freek in de Bijlmer en Freek op de Kunstwerkplaats (Stichting AGO). Daarnaast extra’s, zoals promo’s en het repeteren of vormgeven van scènes. Maar ook een ongelukje tijdens de opname (blooper met onderzoekstafel in filmpje met Karin Bloemen) en een extra scène, getiteld: Freek Korthouden. Het is een filmpje van een zogenaamde voetbalbestuursvergadering (met onder anderen Van Gelder, Gullit, Van Muiswinkel en Swart) met als agendapunt hoe men de cabaretier kan royeren.

[Tekst: Frank Verhallen uit ‘Kijk! Dat is Freek’]

Foto's