De Ontlading

Op 1 januari 1989 verschijnt Freek de Jonge op de Nederlandse televisie met zijn eerste nieuwjaarsconference (een oudejaarsconference maar dan een dag later uitgezonden). De titel van deze conference luidt: De Ontlading en dat is een perfecte omschrijving van wat er te zien is. Het lijkt erop alsof jarenlang opgekropte frustraties er op één avond uitgespeeld worden. Op een gegeven moment raakt De Jonge zo erg over zijn toeren, dat hij het toneelgordijn met rails en al van het plafond trekt. Dit tot groot genoegen van het publiek, want ook voor De Ontlading geldt: hoe kwader De Jonge zich maakt, hoe leuker de voorstelling wordt.
Eigenlijk is De Ontlading één grote terzijde. Wanneer De Jonge aan het begin van de voorstelling opkomt, verkleed als boom, blijkt een camera stuk te zijn. Het duurt even voordat deze weer gemaakt zal zijn. Alles wat we daarna te zien krijgen is zogenaamd bedoeld om de tijd te doden. Pas wanneer De Jonge tegen het einde van De Ontlading een banaan door zijn neus naar binnen aan het duwen is, blijkt de camera weer gemaakt. De werkelijke voorstelling is dan al bijna afgelopen.
In de tussentijd vormen televisieprogramma's het voornaamste mikpunt van De Jonges woede. En binnen deze groep zijn het vooral de quizen en de liefdadigheidsavonden die het moeten ontgelden.

Die AVRO-quiz over die nieuwe kooien voor Artis
heb je dat gezien
om 't de gekooide iets meer naar de zin te maken

Dat is toch ook een typisch AVRO-filosofietje

Maar ook de kijkers, die zich een hele avond inleven met echtparen op jacht naar een auto, krijgen ervan langs. Bram Vermeulen, met wie Freek de Jonge vroeger het duo 'Neerlands Hoop in Bange Dagen' vormde, presenteerde in het jaar voorafgaande aan De Ontlading een quiz bij Veronica. Deze quiz heette 'action' en Vermeulen telde hierin bij ieder spelonderdeel af tot nul, waarna het publiek 'action' moest roepen. Vervolgens mochten de kandidaten aan het bewuste spelonderdeel beginnen. De Jonge wil in De Ontlading weten of hij nog altijd even goed is als zijn oud-collega:

Effe kijken of het mij ook lukt, hoor
Vijf, vier, drie, twee, een...

(niemand in de zaal reageert)

Ah, nu even met z'n alle 'action' roepen
Ah, bij hem doen jullie het ook
Ah, ik wil even kijken of ik nog even goed ben als hij
Ah, even met zijn allen, kom
Ah, even 'action' roepen
Vijf, vier, drie, twee, een

( de zaal roept massaal 'action')

Dat valt me zwaar tegen
Dat valt me zwaar van jullie tegen, weet je dat
Natuurlijk, dat je met hem mee schreeuwt
Logisch. Het is Veronica
Als iemand dat vraagt, dan blèr je mee
Maar ik heb je in twintig jaar geleerd
Om voor jezelf op te komen
Je eigen persoonlijkheid
Nooit achter iemand aanlopen
Nooit iemand na roepen
En wat gebeurt er?
Gaan ze met z'n alle 'action' zitten blaten
Ik had wel kunnen roepen 'Sieg Heil'
en zeggen dat dat een oud collega van mij was

Naast alle woede is er in De Ontlading ook nog ruimte voor poëzie. De Jonge maakt samen met het publiek een gedicht. Dit begint met de strofe: 'Soms heeft een mens tien levens/ en is hij zo verlegen/ dat hij niet wordt opgemerkt/ dan heeft hij er nog negen.' In iedere volgende strofe verliest de mens steeds opnieuw een leven. Het publiek mag door het roepen van rijmwoorden bepalen hoe dit gebeurt. Wat volgt is een leuke improvisatie, waarbij De Jonge gemak heeft van het feit dat de woorden die uit de zaal komen redelijk voorspelbaar zijn. En komt het gevraagde woord niet, dan doet hij wel alsof hij het ergens gehoord heeft. Wat natuurlijk tot de nodige reacties uit de zaal leidt, en juist daarom op zich weer erg leuk is.
Tijdens de aftiteling komt de volgende nieuwjaarsboodschap in beeld:

laat vergeven en vergeten zijn
de last van het vorige jaar
geen voornemen kan beter zijn
dan de vrede met elkaar

Zeker geen slecht voornemen, want ik neem aan dat iedereen die naar de ontketende De Jonge in De Ontlading heeft gekeken, wel even wat vrede, en vooral rust, kan gebruiken.

(door Pascal Klaassen)