De conferencier, het boekenweekgeschenk en de leugen

In 2000 speelt Freek de Jonge voorafgaande aan het boekenbal het programma De conferencier, het boekenweekgeschenk en de leugen. Dit is niet eerste keer. Ook in 1995 en 1975 (toen nog samen met Bram Vermeulen) opende Freek de Jonge de boekenweek, respectievelijk met voorstellingen De Oh-getuigen en In genaaid of gebonden. Geen van beide programma’s veroorzaakte echter zoveel rumoer als De conferencier, het boekenweekgeschenk en de leugen. Al ver voor de première lijkt de gehele Nederlandse pers al in de ban van de voorstelling. De reden? Freeks aankondiging het boekenweekgeschenk van dat jaar te zullen gaan verbranden.
De titel van dit geschenk luidt Het theater, de brief en de waarheid en is geschreven door Harry Mulisch. Als uitgangspunt van zijn vertelling nam de auteur de vermeende ontvoering van de acteur Jules Croiset in 1987. Uit protest tegen de opvoering van Reiner Werner Fassbinders toneelstuk Het vuil, de stad en de dood schreef hij een dreigbrief aan zichzelf en aan andere bekende Nederlanders en ensceneerde zijn eigen ontvoering. Harry Mulisch neemt in zijn verhaal deze geschiedenis tot uitgangspunt en fantaseert er lustig op los betreffende de mogelijke motieven van zijn hoofdpersoon. Deze wordt voornamelijk als slachtoffer van zijn eigen geschiedenis gepresenteerd. Voor wie Mulisch boekje niet los van de oorspronkelijke geschiedenis kan zien, is Het theater, de brief en de waarheid dan ook te lezen als een rehabilitatie van Jules Croiset.
Freek is hier woedend over. In de paniek die na aanleiding van ontvoering in 1987 ontstond, heeft ook zijn gezin te lijden gehad. Hij ontving wel een dreigbrief, maar naderhand geen enkel excuus. Een mogelijke rehabilitatie mag dan ook niet plaatsvinden en Freek roept dat hij het boekenweekgeschenk in zijn voorstelling gaat verbranden. Daarnaast verandert Freek op het laatste moment de titel van zijn voorstelling van De Flaptekst in De conferencier, het boekenweekgeschenk en de leugen.
Dit alles wordt breed in de pers uitgemeten. Maar belangrijker nog is dat Freek de gehele geschiedenis tot een belangrijk onderdeel van zijn voorstelling maakt. Hij vertelt het door hem gedramatiseerde verhaal over de ontvoering van Croiset, zijn betrokkenheid erbij, de woede toen bleek dat Croiset alles verzonnen had, zijn verbazing over het boek van Mulisch en de commotie die in pers ontstond na zijn uitlatingen daarover. Dit natuurlijk op de manier zoals Freek zijn verhalen altijd vertelt: vol humor, dramatische effecten, in elkaar overlopende uitweidingen en morele vraagstukken. Hierbij laat hij niet na kritisch naar zijn eigen rol te kijken. In De conferencier, het boekenweekgeschenk en de leugen lijkt De Jonge zich sinds lang weer echt kwaad te maken en dat levert bijzonder boeiend theater op.

Behalve de ontvoering van Croiset, gaat De conferencier, het boekenweekgeschenk en de leugen ook over de bibliotheek van prins Willem-Alexander. De Jonge was geschrokken nadat hij in De Telegraaf een foto van de kroonprins zag. Deze staat hierop voor zijn boekenkast, die op een paar omgevallen Waterkampioen-en na, zo goed als leeg lijkt. Freek spreekt hier een in column schande van en wordt vervolgens door rijksvoorlichtingsdienst op paleis Noordeinde verwacht. Zodoende komt Freek oog in oog met de prins en zijn boekenkast te staan. De boeken die hij hierin tegenkomt, vormen de stof voor meerdere verhaallijnen binnen dit boekenweekprogramma.

De conferencier, het boekenweekgeschenk en de leugen is een voorstelling waarin De Jonge niet alleen zijn woede over het boekenweekgeschenk een dramatische vorm geeft, maar er ook een humoristische wending aan weet te geven. Voorafgaande aan de boekenweek schreef de Nederlandse pers wekenlang over Freeks oproep om het boekenweekgeschenk van Harry Mulisch te verbranden. De controverse tussen De Jonge en Mulisch wordt, zoals vermeld, breed uitgemeten en zomogelijk nog verder opgeklopt. Als Freek op 14 maart 2000 het podium oploopt, is het eerste wat hij doet een vuurtje aan Harry Mulisch vragen.

Pascal Klaassen

(Mea Culpa) Maxima
Download de single (mp3-formaat, 984 KB)