De Grens

“Een maandelijks feuilleton over grenzen en grensoverschrijdingen”, zo luidt de omschrijving op de begeleidende aanplakbiljetten van De Grens. Later werd hier het volgende aan toegevoegd: “En over wat ons bezig heeft gehouden aan het eind van het tweede millennium.” Wat ons dan precies bezighield, is te zien aan de titels van de tien verschillende afleveringen: De Kinderjaren, Zinloos Geweld, De Middenstand, Het Platteland, De Oorlog, Na de Vakantie, De Vluchteling, Het Akkoord, De Feestdagen en Het Verdachte Koffertje. Onderwerpen die allemaal een avond voor zichzelf opeisen. Je zou dan ook evengoed kunnen spreken over tien verschillende voorstellingen in plaats van een feuilleton. Des te meer omdat de cabaretstijl die Freek per aflevering hanteert telkens weer een ander is. De Grens is niet alleen een overzicht geworden van actuele zaken aan het einde van de vorige eeuw, maar vooral ook een staalkaart van de talenten van Freek de Jonge, de theaterkunstenaar.

We zien en horen hem rode draden weven, toneelspelen, de actualiteit in het juiste perspectief plaatsen, gedichten declameren, slapstick acts uitvoeren, zich kwaad maken, verhalen vertellen, zingen en dat alles natuurlijk tegen de achtergrond van zijn humor. Bij aanvang stonden voor Freek alleen aflevering 1 en aflevering 10 vast. Zij vormden vanaf het begin het kader van het geheel. Wellicht dat daarom deze twee afleveringen eindigen met het gedicht “Wees niet bang”, terwijl alle andere afleveringen eindigen met een opmerking in de trant van: “ik zoek nog een beetje een bevredigend einde voor dit verhaal”.

Als materiaal voor De Grens gebruikte De Jonge regelmatig de columns die hij in dezelfde periode voor Het Parool schreef. Deze verweefde hij dan zodanig met elkaar dat de teksten geheel opgaan in het nieuwe grotere geheel van de voorstelling.
Verder zijn de spiegelingen met voorstellingen van voor De Grens een leuk detail. In Na de Vakantie heeft De Jonge een verfrissend telefoongesprek met het koninklijk huis. De meeste fans zullen direct gedacht hebben aan het gesprek dat De Jonge ten tijden van Neerlands Hoop voerde met prins Bernhard.
Een ander voorbeeld is het ontleden van drukwerk. Voor wie het niet meer weet. In De Tol (1994) fileerde Freek een paginagrote advertentie van de NS en in De Mars (1984) deed hij hetzelfde met een reclamefolder van een vakantiepark. Nu, in De Grens, bouwt hij voort op dit procédé. Om drie voorbeelden te noemen: In de aflevering De Middenstand ontleedt De Jonge een reclamefolder van een doe-het-zelfwinkel. In de hoofdrol deze keer de broertjes De Boer. In De Oorlog richt hij zijn pijlen op de voorpagina’s van Het Parool zoals ze verschenen tijdens de eerste weken van de Kosovo-crisis. En in De Vluchteling verbaast De Jonge zich over een paginagrote advertentie van een Nederlandse kruidenier. Alle keren is het resultaat ronduit hilarisch.

Niet alleen verzon De Jonge in een jaar tijd materiaal voor tien voorstellingen, alle voorstellingen kregen ook hun eigen decor. En zoals bij alle voorstellingen van Freek dienen ook in De Grens de decorstukken niet louter als achtergrond. Ze vallen om, gaan stuk en zijn op meerdere manieren inzetbaar. Op sommige momenten accentueren ze op deze manier de verhalen die Freek vertelt, op andere zorgen ze, met hun ingebouwde verrassingen, voor slapsticktheater. Het mooiste voorbeeld van het laatste is de sjoelbak in de aflevering De Feestdagen.

De Grens was niet alleen boeiend om te volgen in 1999, maar is ook nu zeker het herkijken nog waard. Hiermee onderscheidt Freek zich nog altijd van zijn collega-cabaretiers. De reden? Freek brengt meer dan alleen een lach. Hij maakt theater. En met het feuilleton De Grens is hij weer op zoek gegaan naar een nieuwe vorm. Een vorm die hij zich gedurende het jaar steeds meer eigen maakte. Zo worden de grappen hilarischer en de parabels sprekender. Freek sluit De Grens af met een gedicht waarin hij je vertelt dat je altijd opnieuw kunt beginnen, de tien voorstellingen die samen De Grens vormen zijn daar het theatrale bewijs van.

Pascal Klaassen

1998	De Kinderjaren (Nieuwjaarsconference, De Grens)
1999	Zinloos Geweld (De Grens)
1999	De Middenstand (De Grens)
1999	Het Platteland (De Grens)
1999	De Oorlog (De Grens)
1999	Na de Vakantie (De Grens)
1999	De Vluchteling (De Grens)
1999	Het Akkoord (De Grens)
1999	De Feestdagen (De Grens)
1999	Het Verdachte Koffertje (De Grens)